De oorzaak van laaggradige ontsteking (en chronische klachten)

Inhoud van deze blog

    Bij 95 procent van chronische klachten speelt laaggradige ontsteking met bijbehorende insulineresistentie een rol. Hierbij staat het immuunsysteem chronisch aan. Een actief immuunsysteem kost veel energie. Bij laaggradige ontsteking eist het immuunsysteem continu het merendeel van de energie op. Door bepaalde delen van het lichaam insulineresistent (insulineongevoelig) te maken rooft het immuunsysteem energie van andere lichaamsdelen. Hierdoor is er minder energie voor de rest van het lichaam beschikbaar. Bepaalde organen (o.a. hersenen, spieren, voortplantingsorganen, spijsverteringsorganen) krijgen te kampen met een energietekort. Dit uit zich in eerste instantie in subtiele ongemakken zoals vermoeidheid, geïrriteerdheid, concentratieproblemen, geheugenproblemen en een verlaagd libido. Maar uiteindelijk leidt het tot schade wat zich uit in allergieën, chronische pijn, uitputtingsziekten (bijv. fibromyalgie), hart- en vaatziekten[1], ontstekingsziekten van de darm[2], psychische aandoeningen (bijv. depressie), auto-immuunziekten (bijv. psoriasis)[3] en sommige vormen van kanker.[4]

    De oorzaak

    Om jou te beschermen tegen schadelijke stoffen en ziekteverwekkers heeft je lichaam barrières, zoals de huid en het slijmvlies van het spijsverteringskanaal. Deze barrières functioneren normaal gesproken als een poortwachter van het lichaam. Ze houden alle troep buiten het lichaam en laten alleen onschadelijke stoffen naar binnen.

    Maar bij laaggradige ontsteking werkt dit poortwachter systeem niet meer goed. Onze moderne leefstijl leidt tot opening en beschadiging van de lichaamsbarrières. Hierdoor zijn de barrières verhoogd doorlaatbaar (lek). Giftige stoffen en resten van ziekmakende bacteriën kunnen op die manier door de darmbarrière in het lichaam terecht komen en het lichaamsmilieu vergiftigen. Dit wordt endotoxemie genoemd.

    Het binnendringen van ongewenste stoffen zorgt voor activatie van het immuunsysteem. Doordat er honderden verschillende ziekteverwekkers binnendringen, krijgt het immuunsysteem geen toestemming om vol in de aanval te gaan (heftige immuunreactie) en alle ziekteverwekkers te doden. Dit zou een veel te heftige immuunreactie worden die tot de dood zou kunnen leiden. Daarom kies het lichaam ervoor om slechts de vermenigvuldiging van de ziekteverwekkers te remmen waardoor de schade die zij kunnen aanrichten beperkt blijft. Er ontstaat een milde ontstekingsreactie.

    Zolang de barrières verhoogd doorlaatbaar zijn, en er troep in het lichaam terecht komt, zal het immuunsysteem licht geactiveerd blijven. Als een waakvlam. Dit zorgt voor een chronische ontsteking en wordt ook wel laaggradige ontsteking genoemd.

    Een verhoogde doorlaatbaarheid van de darmen is in verband gebracht met auto-immuunziekten, zoals diabetes type 1, reumatoïde artritis, multiple sclerosis (MS), en ziekten die in verband staan met chronische ontsteking, zoals ontstekingsziekten van de darmen (Crohn, Colitis ulcerosa), astma, chronisch vermoeidheidssyndroom en depressie.[5]

    De oorzaak van de oorzaak

    Laaggradige ontsteking wordt dus veroorzaakt door endotoxemie, maar wat is de oorzaak van endotoxemie? Anders gezegd, welke factoren maken de lichaamsbarrières verhoogd doorlaatbaar? Het antwoord is fysieke en psychologische stress in de breedste zin van het woord. Stressoren zijn factoren die stress veroorzaken. Ze stimuleren het sympatische zenuwstelsel (SNS) en de hypothalamus-hypofyse-bijnier-as (HPA-as). Vervolgens worden de stresshormonen (nor)adrenaline en cortisol geproduceerd en deze hormonen maken de darmbarrières verhoogd doorlaatbaar.

    Laaggradige ontsteking

    de Punder, K., & Pruimboom, L. (2015). Stress induces endotoxemia and low-grade inflammation by increasing barrier permeability. Frontiers in immunology, 6, 223.

    Tijdens een stress situatie heeft je lichaam namelijk water, natrium en glucose nodig. Door de darm verhoogd doorlaatbaar te maken kunnen deze benodigde stoffen sneller uit de darmen worden opgenomen. Dit is een normale fysiologische reactie van het lichaam. Het nadeel van deze actie is dat er ook ongewenste stoffen en ziekteverwekkers het lichaam kunnen binnendringen. Maar zolang het acuut en kortdurend is, is dit geen probleem. Het wordt wel een probleem als er langdurig stress is en dus ook langdurig rotzooi in het lichaam terecht komt.[6]

    Stressoren

    In onze moderne maatschappij zijn veel stressoren aanwezig die chronische stress veroorzaken. Denk aan de inname van verkeerde voeding, te weinig of juist teveel beweging, (mee)roken, tekort slaap en luchtvervuiling. Maar ook een lage sociaaleconomische status en overgewicht leiden tot stress. Al deze factoren zorgen voor een chronische activatie van de stress systemen en zorgen voor een verhoogde doorlaatbaarheid van de darmen. Dit zorgt ervoor dat er continu rotzooi in je lichaam terecht komt, het immuunsysteem chronisch geactiveerd wordt, en er laaggradige ontsteking ontstaat.

    Oorzaken van laaggradige ontsteking

    Sinds de industriële revolutie is het mis gegaan

    Opvallend is dat veel van de genoemde stressoren pas sinds de industriële revolutie in ons leven zijn gekomen. Ze zijn dus relatief nieuw voor ons. Deze factoren worden antropogenen genoemd. Dit zijn kunstmatige omgevingen, de bijbehorende producten en/of leefstijl die gestuurd wordt door deze kunstmatige omgeving.

    Ontstekingsbevorderende antropogenen zijn onder andere roken, luchtvervuiling, hormoon ontregelende chemische stoffen, vlees met veel verzadigd vet, een hogere energie-inname dan energieverbruik, bewegingstekort, slaaptekort, chronische psychologische stress, te hoge omega 6 inname en een te lage omega-3 inname via de voeding, fastfood, obesitas en overactiviteit. [8] Onderstaande afbeelding geeft deze schadelijke antropogenen weer.

    Antropogenen en laaggradige ontsteking

    Voeding die laaggradige ontsteking veroorzaakt

    Wat voeding betreft zijn er vier belangrijke factoren die laaggradige ontsteking uitlokken. In onderstaande afbeelding worden ze getoond. [9]

    Ontstekingsbevorderende voedingsmiddelen

    Omega-6/omega-3 ratio

    Chronische activatie van het immuunsysteem wordt veroorzaakt door een te hoge omega-6 inname en een te lage omega-3 inname. Waar omega-6 de ontsteking opstart zorgt omega-3 dat de ontsteking wordt beëindigd. Beide zijn nodig, maar wel in de juiste verhouding. Tegenwoordig eet men te veel van het ontstekingsbevorderende omega-6 vetzuur linolzuur. Dit zit onder andere in margarine, zuivel, granen (o.a. brood en muesli), pinda’s en pindakaas, vlees, zonnebloemolie, rijstolie, arachideolie, pindaolie, sojaolie en vele bak- en braadoliën.

    Bronnen van omega-3 zijn vis, schaal- en schelpdieren en zeegroenten zoals kelp, kombu, wakamé en zeekraal. Ook groene bladgroenten zoals spinazie en zaden en noten zoals lijnzaad, chiazaad, hennepzaad, pompoenpitten en walnoten bevatten omega-3 vetzuren. Maar er is een groot verschil tussen omega-3 vetzuren uit zeevoedel en omega-3 vetzuren uit plantaardig landvoedsel. Zeevoedsel bevat omega-3 vetzuren in de vorm van EPA en DHA, terwijl plantaardig landvoedsel omega-3 vetzuren in de vorm van alfa-Linoleenzuur (ALA) bevatten. Ons lichaam is nauwelijks in staat om ALA om te zetten in EPA en DHA. Om deze reden zullen plantaardige omega-3 bronnen van het land je omega-6/omega-3 ratio en omega-3 index nauwelijks veranderen.

    Voeding met een hoge glycemische lading (GL)

    Ook het eten van voedingsmiddelen met een hoge glycemische lading (GL) zorgt voor activatie van het immuunsysteem. Bijvoorbeeld geraffineerde koolhydraten, zoals brood, crackers, pasta en rijst. Maar ook koek, snoep en chips. Ze laten de bloedsuikerspiegel erg schommelen en dat is stress voor het lichaam.

    Hoog calorisch voedsel

    Een andere oorzaak is de inname van hoog calorische maaltijden aan de ene kant en bewegingsarmoede (laag energieverbruik) aan de andere kant. Dit leidt tot een toename van vetweefsel en in het vetweefsel worden ontstekingsbevorderende stoffen geproduceerd.

    Antinutriënten

    Verder leidt inname van voedingsmiddelen die rijk zijn aan anti-nutriënten, zoals saponinen en lectinen tot laaggradige ontsteking. Denk aan granen, aardappels, peulvruchten en onrijpe tomaten. Evolutionair gezien zijn dit relatief ‘nieuwe’ voedingsmiddelen die ‘pas’ sinds de landbouw veelvuldig werden gegeten. Onderstaande tabel laat zien sinds wanneer deze voedingsmiddelen gedomesticeerd zijn. Sindsdien zijn ze met toenemende mate in het voedingspatroon opgenomen.

    Antinutriënten

    Voedingstekorten

    Een tekort aan voedingsvezels en vitaminen en mineralen, zoals vitamine D, vitamine K en magnesium leidt ook tot laaggradige ontsteking.[10]

    Kortom

    Laaggradige ontsteking is een chronische, milde immuunreactie. Samen met insulineresistentie ligt het aan de basis van bijna alle chronische klachten en westerse welvaartsziekten. De oorzaak van laaggradige ontsteking is chronische stress. Hierdoor wordt de darmbarrière langdurig verhoogd doorlaatbaar (lek) waardoor er continu rotzooi in het lichaam terecht komt. Het immuunsysteem staat hierdoor continu aan. Sinds de industriële revolutie is het mis gegaan. Langdurige blootstelling aan ‘nieuwe’ stressoren zorgen voor ontsteking. Deze nieuwe stressoren worden antropogenen genoemd. Voorbeelden hiervan zijn: roken, luchtvervuiling, hormoon ontregelende chemische stoffen, vlees met veel verzadigd vet, aardappelen, tomaten, granen, peulvruchten, een hogere energie-inname dan energieverbruik, bewegingstekort, slaaptekort, chronische psychologische stress, te hoge omega-6/omega-3 ratio, fastfood, obesitas, overactiviteit. Daarnaast leidt een tekort aan vezels, vitamine D, vitamine K en magnesium ook tot laaggradige ontsteking.

    Bronnen
    [1] Ridker, P. M., Danielson, E., Fonseca, F. A., Genest, J., Gotto Jr, A. M., Kastelein, J. J., … & Nordestgaard, B. G. (2008). Rosuvastatin to prevent vascular events in men and women with elevated C-reactive protein. New England Journal of Medicine, 359(21), 2195.
    [2] Fasano, A., & Catassi, C. (2012). Celiac disease. New England Journal of Medicine, 367(25), 2419-2426.
    [3] Serafini, G., Pompili, M., Seretti, M. E., Stefani, H., Palermo, M., Coryell, W., & Girardi, P. (2013). The role of inflammatory cytokines in suicidal behavior: a systematic review. European Neuropsychopharmacology, 23(12), 1672-1686.
    [4] Coussens, L. M., Zitvogel, L., & Palucka, A. K. (2013). Neutralizing tumor-promoting chronic inflammation: a magic bullet?. Science, 339(6117), 286-291.
    [5] de Punder, K., & Pruimboom, L. (2015). Stress induces endotoxemia and low-grade inflammation by increasing barrier permeability. Frontiers in immunology, 6, 223.
    [6] de Punder, K., & Pruimboom, L. (2015). Stress induces endotoxemia and low-grade inflammation by increasing barrier permeability. Frontiers in immunology, 6, 223.
    [7] Ruiz-Núñez, B., Pruimboom, L., Dijck-Brouwer, D. J., & Muskiet, F. A. (2013). Lifestyle and nutritional imbalances associated with Western diseases: causes and consequences of chronic systemic low-grade inflammation in an evolutionary context. The Journal of nutritional biochemistry, 24(7), 1183-1201.
    [8] Egger, G. (2012). In search of a germ theory equivalent for chronic disease. Preventing chronic disease, 9.
    [9] Bosma-den Boer, M. M., van Wetten, M. L., & Pruimboom, L. (2012). Chronic inflammatory diseases are stimulated by current lifestyle: how diet, stress levels and medication prevent our body from recovering. Nutrition & metabolism, 9(1), 32.
    [10] Ruiz-Núñez, B., Pruimboom, L., Dijck-Brouwer, D. J., & Muskiet, F. A. (2013). Lifestyle and nutritional imbalances associated with Western diseases: causes and consequences of chronic systemic low-grade inflammation in an evolutionary context. The Journal of nutritional biochemistry, 24(7), 1183-1201.

    P.S. Dit is het derde artikel uit een serie van 4:

    1.       Laaggradige ontsteking ligt aan de basis van bijna alle chronische klachten

    2.       Kenmerken van laaggradige ontsteking

    3.       De oorzaak van laaggradige ontsteking

    4.       De oplossing van laaggradige ontsteking

    Dit e-book scheelt je een consult

    Om zoveel mogelijk mensen naar een goede gezondheid te kunnen helpen heb ik een e-book geschreven met meer dan 50 praktische tips. Na het lezen kun je direct de eerste stappen zetten en je gezondheid versterken. Je kunt het e-book nu gratis downloaden.

    De basis van herstelE-book

    De basis van herstel

    • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.

    Gerelateerde blogs

    Het beste dieet bij de ziekte van Hashimoto

    Lees verder

    Effect van het auto-immuun protocol (AIP) bij Hashimoto, Crohn en Colitis

    Lees verder

    Reacties op deze blog

    6 reacties
    • Avatar for Michelle Eektimmerman
      Michelle Eektimmerman Geplaatst op 05 sep 2018

      Duidelijk en overzichtelijk

    • Avatar for Sigrid
      Sigrid Geplaatst op 12 sep 2019

      Ik was op zoek naar de reden waarom insulineresistentie leidt tot laaggradige ontsteking. Wellicht heb ik slechts een stuje van het antwoord gevonden. Een te schommelende bloedsuikerspiegel leidt tot stress en stress leidt tot ontstekingen.

      • Avatar for Arnaud Schip
        Arnaud Schip Geplaatst op 23 apr 2021

        Dag Ruud,

        Ik lees dat de vetzuren EPA en DHA essentieel zijn bij het oplossen van laaggradige ontsteking. Daarbij lees je ook veel over omega-3 index, bijv. 8% en 3:1.

        Is burn-out laaggradige ontsteking?

        En wanneer beginnen de vetzuren de laaggradige ontsteking op te lossen, is dit wanneer je het kantelpunt van 8% bereikt? Of eerder al?

        • Avatar for Ruud Rotteveel MSc.
          Ruud Rotteveel MSc. Geplaatst op 24 apr 2021

          Hoi Arnaud, als je wilt weten of je laaggradige ontsteking hebt, dan zou je bloedonderzoek moeten doen: hs-CRP en ferritine zijn de meest gebruikelijke waarden. Een hs-CRP >1 en een ferritine die boven de referentiewaarden is kan duiden op een laaggradige ontstekin. Deze bloedwaarden kun je op de volgende pagina bestellen: https://www.bloedwaardentest.nl/partners/revolutionair-gezond/?ref=ruudrotteveel

          Het is niet bekend vanaf welke omega 3-index de omega 3-vetzuren ontstekingen gaan remmen. Dit is nog niet onderzocht of ik heb het nog niet gevonden. Wel is uit onderzoek gebleken dat ontstekingen kunnen afnemen bij het gebruik van een omega 3 EPA/DHA supplement met een dosering van 2.000-3.500 mg per dag.

    • Avatar for Marieke Kuipers
      Marieke Kuipers Geplaatst op 09 nov 2019

      Ik ben blij met deze heldere uitleg.

    • Avatar for Jeyan Sahin
      Jeyan Sahin Geplaatst op 04 mei 2021

      Hoi Ruud,

      Ik las via een andere specialist dat lactoferrine goed kan zijn tegen endotoxemie. Is lactoferrine een belangrijke interventie bij laaggradige ontsteking?

      Dit heb ik volgens mij nog nooit gebruikt namelijk.

    Plaats een reactie op deze blog

    Reageer

    Gerelateerd

    Het beste dieet bij de ziekte van Hashimoto

    Lees verder

    Effect van het auto-immuun protocol (AIP) bij Hashimoto, Crohn en Colitis

    Lees verder

    Categorieën